Nguồn gốc
Họ Mạc là một họ của nhiều dân tộc và nhiều nguồn gốc. Trang này chỉ nêu sự kiện, từng mục một, kèm nguồn và mức độ chắc chắn.
Nguồn gốc của họ
Họ 莫 khởi từ Chuyên Húc (Zhuanxu). Theo ghi chép, Chuyên Húc đắp thành ở Mạo Dương (Màoyáng) — nay là trấn Màozhōu, Nhâm Khâu, Hà Bắc. Con cháu chi thứ sống ở đó bỏ bộ 「ấp」 邑 của chữ 鄚 mà giữ lại 莫, lấy tên đất làm họ.A
Vùng đất Màozhōu ấy thời cổ thuộc Quận Jùlù (钜鹿郡), về sau chuyển thuộc Quận Hà Gian (河间郡). Đó là nguồn gốc của một điều hiếm thấy: một dòng họ với hai quận vọng — Jùlù và Hà Gian.B
Năm nguồn cùng hội tụ
Họ Mạc là một họ đa dân tộc, đa nguồn gốc. Năm dòng chính đã hội nhập qua các thời đại. Trang này không được viết thành một nguồn duy nhất — viết một nguồn sẽ tự chuốc lấy phản bác.
| Nguồn | Nội dung | Mức |
|---|---|---|
| 1 | Chuyên Húc đắp thành Mạo Dương, con cháu chi thứ bỏ 邑 thành 莫 | A |
| 2 | Hậu duệ chức quan nước Sở Mạc Ngao 莫敖 — chức tập truyền của nước Sở | B |
| 3 | Hậu duệ Ngu Mạc 虞幕, tổ tiên của Thuấn | A |
| 4 | Từ nước Mạc 莫国 thời thượng cổ | B |
| 5 | Các dân tộc khác đổi sang họ Mạc: 邢莫氏 và 莫那娄氏 (Bắc Ngụy), v.v. | C |
Nguồn gốc của chi này: từ Thanh Châu, Sơn Đông mà đến
Họ Mạc ở đông nam Quảng Tây không chỉ có một chi. Ít nhất có hai dòng khác nguồn, và phải tách hai dòng ra trước — không làm bước này thì mọi thứ phía sau đều sai.
| Chi | Nguồn gốc và việc nhập Quảng Tây | Phân bố |
|---|---|---|
| Một — dòng Bá Cửu 伯玖公(chi này) | Thủy tổ Mạc Bá Cửu 莫伯玖, nguyên quán Thanh Châu, Sơn Đông. Cuối triều Tống vâng mệnh dẫn quân xuống nam; sau khi Tống mất, định cư tại Hoành Châu (nay là Hoành Châu, Nam Ninh). Theo ghi chép, sinh năm Bảo Hựu thứ nhất (1253), năm 1273 dẫn quân xuống nam, năm 1279 định cư Hoành Châu. | Hoành huyện (nay là Hoành Châu), Ngọc Lâm, Hưng Nghiệp, Lục Xuyên, Bắc Lưu, Phố Bắc, Linh Sơn |
| Hai — dòng Mạc Tuyên Khanh 莫宣卿 | Tôn Mạc Tuyên Khanh, trạng nguyên đầu tiên của Lĩnh Nam (đời Đường, người Phong Khai, Quảng Đông), làm thủy tổ. Từ Phong Xuyên, Quảng Đông (nay là Phong Khai) lần lượt nhập Quảng Tây; một chi ở Ngô Xuyên có thủy tổ là Mạc Sĩ Thuần, đời Tống bị biếm đến Thạch Tiệm, Ngô Xuyên, là hậu duệ Mạc Tuyên Khanh. | Thương Ngô, Sầm Khê, Bình Nam, Quế Bình, Chiêu Bình; chi Sầm Khê đời Thanh lại chuyển đến Dung huyện, Ngọc Lâm, Bắc Lưu. Chi này đông nhất. |
Chi này thuộc dòng thứ nhất: Bá Cửu 伯玖公. Lời kể của người trong tộc — “đời Tống từ Sơn Đông xuống nam” — khớp với ghi chép trong gia phả.
Chuỗi di cư của chi này:
Jùlù, Hà Bắc → Thanh Châu, Sơn Đông → Hoành Châu, Quảng Tây → Thạch Nam, Hưng Nghiệp, Ngọc Lâm → Thôn Bàng, Yêu Cổ, Sơn Tâm. Mỗi mắt xích đều ở mức C — một nguồn tộc nhân đơn lẻ.
Căn cứ văn liệu
- 《Mạc thị tộc phả》huyện Hoành năm 1998: thủy tổ Mạc Bá Cửu, nguyên quán Thanh Châu, Sơn Đông, cuối triều Tống vâng mệnh dẫn quân đến nam Việt, định cư Hoành Châu.C
- 《Cự Lộc quận Mạc thị tộc phả》do báo Nam Ninh vãn báo đưa tin (gia phả do gia đình tự biên, phát hiện tại thôn Na Bồng, trấn Na Mã, quận Lương Khánh, Nam Ninh): thủy tổ Mạc Chí Kiên, cư trú tại huyện Thọ Quang, phủ Thanh Châu, Sơn Đông; các con theo tướng Địch Thanh xuống nam năm 1053. Đây là chi khác, không phải chi này — cách nhau khoảng hai trăm năm.
Tám chữ trên trang chủ — 「钜鹿一脉,家世南服」 — xuất phát từ lời tựa này, nên toàn văn được giữ lại: lời lẽ đáng tin, nhưng việc thuộc chi nào thì còn phải khảo.
尝思水有源而腾河注海,木有本而拂日泰霄……
—— Lời tựa 《广西省玉林州城内建莫氏大宗祠世系》
钜鹿一脉家世南服,虽年洇世远,蔑寻肇分于何代……
钜鹿子侄,皆自吴川一脉之分流也,兼考吴川族谱,世系监注。
大祖卿公系出福建省延平府南村村,以魁元出身,官拜……
Một dòng riêng trong lịch sử Việt Nam
Tại Việt Nam có Nhà Mạc (莫朝), do Mạc Đăng Dung lập năm 1527, đóng đô ở Thăng Long (nay là Hà Nội), kết thúc năm 1677. Đây là một dòng họ có triều đại, có niên hiệu và có thế hệ riêng, cùng truyền thống tu gia phả riêng.
Phân cấp tư liệu của trang này
Việc ghi A/B/C/D không nhằm miễn trách nhiệm, mà để mỗi tộc nhân nhìn một lần là biết chỗ nào có thể giúp chúng tôi kiểm chứng.